KATECHEZA PRZYGOTOWUJĄCA DO MAŁŻEŃSTWA

 

Kościół współczesny ma świadomość dynamicznego charakteru formacji chrześcijańskiej. Ta świadomość urzeczywistniała się w praktyce pastoralnej już od pierwszych wieków, w szczególny zaś sposób odzwierciedlała się w instytucji katechumenatu, która była zawsze uznawana za typową drogę wtajemniczenia chrześcijańskiego. Pośrednio ta instytucja także w obecnych czasach, wytycza model kościelnego przygotowania do małżeństwa. Jego problematyka i organizacja jest dziś opracowana i podzielona na etapy. W wypracowaniu zasad organizacji przygotowania do małżeństwa miał swój udział Kościół w Polsce. Wskazania instrukcji Episkopatu Polski o przygotowaniu do małżeństwa zostały włączone do kerygmy i praktyki Kościoła powszechnego.

 

1. Przygotowanie dalsze

 

Najlepszym środowiskiem przygotowania do małżeństwa jest rodzina. W szerokim znaczeniu najwcześniejsze przygotowanie do małżeństwa i życia w rodzinie polega na umożliwieniu dziecku prawidłowego dojrzewania w jego człowieczeństwie. Rozpoczyna się on w chwili, gdy rodzice podjęli nowe dla siebie zadania rodzicielstwa. Ta decyzja jest aktem świadomej woli matki i ojca, którzy od chwili poczęcia oczekują dziecka i stwarzają mu optymalne warunki. Właściwy klimat rodzinny jest pierwszym przygotowaniem do życia w rodzinie. Jan Paweł II poucza, że pierwsze doświadczenie chrześcijańskie często zostawia decydujący ślad, który trwa przez całe życie. To dziecięce przebudzenie religijne w środowisku rodzinnym ma charakter „niezastąpiony” (Ct 68). Rodzice przekazują wzory ról małżeńskich i kształtują obraz więzi małżeńskiej. Prawidłowe wychowanie powinno prowadzić do akceptacji własnej płci i szacunku dla płci przeciwnej, a także do uznania wartości samego człowieczeństwa.

Przygotowanie dalsze, obejmujące okres dzieciństwa, powinno być kontynuowane na wszystkich etapach szkolnych i katechetycznych. Zmierza ono przede wszystkim do ukazania prawidłowego wzorca rodziny, do wypracowania cnót: czystości i ofiarnej miłości, które ułatwiają dobre i szczęśliwe współżycie rodzinne. Prawidłowe wychowanie rodzinne, które jest podstawą dojrzałej osobowości dzieci i młodzieży, oraz doświadczenia wyższych wartości w okresie dzieciństwa jest najwspanialszym etapem przygotowania do życia małżeńskiego i rodzinnego. Katecheza prowadzona na terenie rodziny, parafii i szkoły powinna prowadzić do realizacji szczegółowych zadań pomagających katechizowanemu:

– kształtować charakter;

– okazywać szacunek czystości i podstawowym wartościom ogólnoludzkim;

– nabywać umiejętność współżycia z innymi;

– przyjmować odpowiednią postawę wobec własnej rodziny i instytucji małżeństwa;

– zrozumieć i rozpoznać własne powołanie.

 

2. Przygotowanie bliższe

 

Kolejnym etapem przygotowania do sakramentu małżeństwa jest przygotowanie bliższe. Jest to kontynuacja i pogłębienie formacji, jaka miała miejsce w przygotowaniu dalszym. Chodzi tu przede wszystkim o kształtowanie postawy, która uzdolni do współpracy z łaską Bożą w sakramencie małżeństwa.

Dokumenty Kościoła, a zwłaszcza DDR, stawiają potrójny cel przygotowaniu bliższemu:

1) pogłębienie chrześcijańskiej nauki o małżeństwie i rodzinie, z krytyczną oceną fałszywych teorii i poglądów;

2) wprowadzenie w głębsze życie kultyczne Kościoła, a zwłaszcza w ducha modlitwy osobistej i liturgicznej;

3) przysposobienie młodych ludzi do społecznego życia we wspólnocie rodzinnej, szczególnie do współodpowiedzialności i współpracy z innymi, do współdziałania z łaską Bożą w nieustannym rozwoju osobowym.

W czasie przygotowania do małżeństwa powinno się uwzględniać kształtowanie u młodzieży postaw religijnych i moralnych, które pozwolą przyszłym małżonkom współpracować z łaską tego sakramentu. Na tym etapie należy ukazać małżeństwo jako relację osobową między mężczyzną i kobietą, którą należy rozwijać przez całe życie, omówić problemy płciowości małżeńskiej i odpowiedzialnego rodzicielstwa. Trzeba także poruszyć sprawę wychowania dzieci i ukazać powołanie rodziny do apostolstwa rodzinnego. Katechizowanym uczestniczącym w kursie przedmałżeńskim powinno się pomóc podjąć dojrzałą decyzję życiową oraz wybrać odpowiedni stan. Zatem znów należy mocno podkreślać, że człowiek powinien właściwie odczytać swoje życiowe powołanie. Przygotowanie bliższe do małżeństwa jest pogłębieniem formacji w przygotowaniu do misterium sakramentu małżeństwa. Polega ono na przekazywaniu młodzieży pewnej ilości najpotrzebniejszych wiadomości, dotyczących małżeństwa i rodziny, poznaniu podstawowych elementów psychologii, pedagogiki, medycyny i prawa dotyczącego tych dziedzin. Należy zatroszczyć się także o kształtowanie katolickiego poglądu na te instytucje oraz urabianiu postawy uzdalniającej do podjęcia wspólnoty całego życia. To przygotowanie powinno być oparte o ducha modlitwy i ofiarnej miłości. Ważna jest pogłębiona refleksja nad słowem Bożym, interpretowanym przez Magisterium Kościoła.

Niezależnie od katechizacji w szkole, DDR zaleca wprowadzić dla tej młodzieży – analogicznie do przygotowania przed Pierwszą Komunią Świętą czy przed bierzmowaniem – roczną katechizację przedmałżeńską, obejmującą co najmniej 25 spotkań. Program katechezy powinien zawierać, oprócz zagadnień z teologii małżeństwa i rodziny, także problematykę zagrożeń i obrony rodziny, omawiać potrzebę i sposoby organizowania się w stowarzyszenia i uczestniczenia w grupach o pogłębionej formacji. Powinien też szerzej omawiać i uczyć naturalnych metod rozpoznawania płodności w kontekście świętości życia i odpowiedzialności za przyszłe losy ojczyzny i Kościoła. Przygotowanie bliższe do małżeństwa w ramach katechezy parafialnej ma na celu głębsze zintegrowanie młodzieży – przyszłych małżonków – z parafią. Dlatego też pod koniec zajęć należy poświęcić sporo uwagi istocie parafii, jej problemom, istniejącym w niej organizacjom małżeńskim i rodzinnym oraz funkcjonowaniu poradnictwa rodzinnego. Dla pogłębienia poznanych zagadnień należy organizować dla uczestników odpowiednie rekolekcje, zwłaszcza wielkopostne i na zakończenie roku katechetycznego. Jeśli z poważnych racji nie było możliwe powyższe przygotowanie – ani w parafii ani podczas studiów – wtedy należy podjąć skróconą katechezę przedmałżeńską w formie przynajmniej 10 spotkań czy to w parafii, czy w ośrodkach dekanalnych lub rejonowych, według ustaleń biskupa diecezjalnego (DDR 25).

 

3. Przygotowanie bezpośrednie

 

Trzecim etapem przygotowania do małżeństwa, wskazywanym przez dokumenty kościelne, jest przygotowanie bezpośrednie, czyli katechizacja przedślubna. Papieska Rada ds. Rodziny w dokumencie Przygotowanie do sakramentu małżeństwa nakreśla cele przygotowania bezpośredniego:

1) dać syntezę przerobionego programu, szczególnie treści doktrynalnych, moralnych i duchowych, uzupełniając ewentualne braki formacji podstawowej;

2) dać okazję do modlitwy (rekolekcje, dni skupienia), gdzie spotkanie z Panem umożliwiłoby odkryć głębię i piękno życia nadprzyrodzonego;

3) zorganizować odpowiednie przygotowanie liturgiczne, które przewidywałoby również aktywne uczestnictwo zawierających małżeństwo, troszcząc się szczególnie o sakrament pojednania;

4) dowartościować rozmowy z proboszczem, przewidziane prawem kanonicznym, aby każdego głębiej poznać (PSM 50).

Najważniejszą prawdą teologiczną, jaką powinni przygotowujący się do małżeństwa dobrze zrozumieć, jest prawda o sakramentalności małżeństwa, a więc o tym, że małżeństwo jest sakramentem, czyli włączeniem małżonków w Boży plan zbawienia i uświęcenia, realizowany przez Chrystusa w Kościele. W ramach kursu przedślubnego powinno się ugruntować w nupturientach katolicką naukę o małżeństwie i przygotować ich do godnego zawarcia sakramentalnego małżeństwa. Przygotowanie bezpośrednie powinno wtajemniczyć narzeczonych w obrzędy sakramentu małżeństwa, aby świadomie i aktywnie brali udział w jego celebracji, wraz ze zrozumieniem znaczenia gestów i tekstów liturgicznych (PSM 52).

Katechezy przed ślubem powinny obejmować następujące tematy:

– teologia małżeństwa: sakramenty chrztu i bierzmowania jako podstawa życia chrześcijańskiego oraz sakrament małżeństwa jako fundament małżeństwa i rodziny; rola powrotów po błędach na drogę prawdy i miłości przez sakrament pokuty; szczególna rola tego sakramentu przed zawarciem małżeństwa; rola modlitwy małżeńskiej i rodzinnej; udział w grupach o pogłębionej formacji;

– etyka życia małżeńskiego: odpowiedzialność za uświęcenie współmałżonka; powołanie do przekazywania życia; niedopuszczalność i szkodliwość antykoncepcji i środków wczesnoporonnych; naturalne metody rozpoznawania płodności w służbie zdrowia, miłości, jedności i wolności małżonków; rola poradnictwa rodzinnego; niedopuszczalność sztucznych poczęć i zabijania poczętego dziecka; syndrom poaborcyjny.

– liturgia sakramentu małżeństwa: sakrament znakiem Bożej łaski; przymierze małżeńskie a Przymierze Chrystusa z Kościołem; sakrament małżeństwa i Eucharystii; znaczenie poszczególnych elementów przysięgi małżeńskiej; części ceremonii; czytania, homilia, ślubowanie, poświęcenie i nałożenie obrączek, Komunia św., błogosławieństwo, znak pokoju – pierwszy w małżeństwie.

 

Jan Paweł II, Adhortacja apostolska Familiaris consortio, Watykan 1981; Stolica Apostolska, Karta Praw Rodziny (22.10.1983), w: Posoborowe dokumenty Kościoła katolickiego o małżeństwie i rodzinie, t. I, Kraków 1999, s. 77-96; Papieska Rada ds. Rodziny, Przygotowanie do sakramentu małżeństwa (13.05.1996), w: Posoborowe dokumenty..., t. II, s. 389-425; Kongregacja ds. Wychowania Katolickiego, Wytyczne wychowawcze w odniesieniu do ludzkiej miłości. Zasadnicze cechy wychowania seksualnego (01.11.1983), w: Posoborowe dokumenty..., t. I, s. 251-294; Instrukcja Episkopatu Polski o przygotowaniu do zawarcia małżeństwa w Kościele katolickim (14.03.1987); Adamczyk S., Przygotowanie do małżeństwa w warunkach Kościoła w Polsce, Sandomierz 2001; Buxakowski J., Cykl 25 katechez przedmałżeńskich, Pelplin 2004; Petryk P., Ku wspólnocie życia i miłości, Lublin 1998; Szewczyk W., Przygotowanie do małżeństwa, Warszawa 1998.

ks. Jerzy Dzierżanowski